Ingcenye 3
IMIBUTHANO YABASEBENZISI BAMANZI (AMA-WUA)
Khuyini umbuthano wabasebenzisi bamanzi
I-WUA mbuthano ohlonywe ngokuya komthetho wepalamende nguNgqongqotjhe ngaphasi komThetho wesiTjhaba wamaNzi. I-WUA mbuthano wokubambisana wabasebenzisi bamanzi abarhalela ukwenza imisebenzi ekhambelanako yamanzi khona bazakuzuza boke. Lombuthano wonganyelwe yikomiti yokuphatha.
Umnqopho we-WUA kukghonakalisa abantu emphakathini ukuhlanganisa abanakho (imali, amakghono wabo nelwazi) ukwenza ngcono imisebenzi ekhambelana namanzi. Ngokusebenzisa i-WUA amalunga angazuza ekutjhejeni iindingo zabo zendawo nalokho okuqakathekileko kiwo.
Ama-WUA asebenza ezingeni elineqintelo lendawo. Ama-WUA anganikela ngendlela yokufezakalisa iqhinga lokuphathwa kokukhongozela ezingeni lendawo. Ama-WUA godu anendima eqakathekileko okufanele ayidlale ngokuya kokuqedwa komtlhago nokunikela isiqiniseko sokuba khona kokudla.
I-WUA yihlangano ezijameleko nenamandla womuntu wemvelo wokusebenza ngokuzeleko, ngaphandle kwalawo mandla anganikelwa abantu bemvelo namkha angakhambisani nomThetho wesiTjhaba wamaNzi. Lokhu kutjho bona i-WUA ingenza zoke izinto umuntu angazenza, ezifana nokuvula i-akhawunti yebhanka, yenze iimvumelwano zokunikelwa nokunikela nokuboleka imali. I-WUA ingadosela umuntu ekhotho imudle imali namkha nayo ingadoselwa ekhotho.
UmThetho wesiTjhaba wamaNzi kanye nomthethosisekelo ilawula ukuphathwa nokusebenza kwe-WUA njengehlangano.
I-WUA ekoro yinye isebenzela ukufeza iinrhuluphelo zesiqhema sabasebenzisi abafanako. Isibonelo, isiqhema sabalimi abasakhasako sokuthelelela singahloma i-WUA ekoro yinye namkha isiqhema esinerhuluphelo yokulawula ukusetjenziselwa ukuzithabisa njll.
I-WUA eenkoro zinengi isebenzela ukufezakalisa iinrhuluphelo begodu yenzela ihlanganisela yabasebenzisi abahlukeneko bamanzi, abafana nebezokubulunga, zamahlathi, beemayini nebezokusezela ngokuhlanganyela.
Irhuluphelo ingabonakala khulu ngokuhlonywa kwama-WUA ngeminqopho emine emikhulu (nanyana kungaba nabanye):
ngokuthatha nokusebenzisa amanzi ngomnqopho wokuthelelela ekulimeni kokuziphilisa nekokwenza imali emisebenzini yokwehlisa ukugeleza kwemilanjana (efana nezamahlathi)
ekuphathweni nekulahlweni kwesila nesila emamanzi ekulawuleni ukusetjenziswa kwamanzi ngomnqopho wokuzithabisa kanye newebhoduluko.
Kunini lapho uNgqongqotjhe angahlongoza ukuhlonywa
Ubujamo lapho uNgqongqotjhe angahlongoza ukuhlonywa kwe-WUA abukavezwa emThethweni. Kodwana, uNgqongqotjhe uvamise ukuhlongoza ikambiso lapho i-WUA ingahlonyelwa ukuhlangabezana neenrhuluphelo zesitjhaba. Ibhokisi elingenzasi libeka iimbonelo ezingaba serhuluphelweni yesitjhaba.
Ilawulo lendawo lehlelo lombuso
UNgqongqotjhe angafisa ukudlulisela ukusebenza, ukugcinwa nokulawulwa kwehlelo lombuso emphakathini wendawo. Lokhu kukghoneka khulu lokha ihlelo nalakhiwe khona kuzakuzuza woke umphakathi othintekako begodu lingaphathwa kuhle yi-WUA efaneleko.
Ukusekela abalimi abasakhasako
UNgqongqotjhe angafisa ukusekela iinsungulo ezenziwa ngeminye iminyango yombuso ngokuya kokuhlaliswa butjha kwabalimi abasakhasako namkha ukuthuthukiswa kwamaphrojekthi wokulima wokuziphilisa.
Ukuphuhlisa ukukhambelaniswa kwetuthuko yemithombo
Lapho kunetuthuko engakhambelaniko yemithombo ethileko, uNgqongqotjhe angaqunta ukuhloma i-WUA ukukghonakalisa ilawulo elingcono nokubalekela ukulwa okungavela.
Ukubonisana nomphakathi i-WUA ihlonywa ngemva kokubonisana nomphakathi.
nayikuthi uNgqongqotjhe wenza ukubonisana nomphakathi, iindleko zokubandakanya zingabhadelwa yi-WUA nasele ihlonyiwe.
uNgqongqotjhe angafuna umuntu namkha iinqhema bona zilethe isiphakamiso sokubhadelwa kweendleko nakuboniswana nomphakathi kusese nesikhathi.
Isiphakamiso sokuhlonywa kombuthano wabasebenzisi bamanzi sesinye nesinye isiqhema sabasebenzisi bamanzi singaletha kuNgqongqotjhe isiphakamiso sokuhlonywa kwe-WUA.
uMnqophisi Mazombe womNyango weeNdaba zamaNzi namaHlathi angarhelebha abasebenzisi bamanzi ukwenza isiphakamiso.
Ngikuphi okufanele kufakwe esiphakamisweni
Isiphakamiso kufanele sifake zoke izinto ezitholakala emThethweni:
amabanga wokwenza isiphakamiso isiphakamiso segama lombuthano isihlongozo sendawo yokusebenzela yombuthano isihlongozo semisebenzi yombuthano lapho kufaneleko, ihlathululo yemisebenzi ekhona kwanjesi namkha ehlongozwako yamanzi endaweni ehlathululiweko ihlathululo yelayisense yabasebenzisi bamanzi namkha igunya amalunga ahlongozwako analo namkha ahlose ukulibawa isihlongozo somthethosisekelo wombuthano ihlathululo yokobana umthethosisekelo uzakuhluka njani esibonelweni (isibonelo somthethosisekelo) esitholakala emThethweni irhemo lamalunga ahlongozwako namkha amahlangothi wamalunga wombuthano ihlathululo yokubonisana okwenziweko ukuthuthukisa isiphakamiso nomphumela wokubonisana lokho.
UNgqongqotjhe uzakuvumela ukuhlonywa kwe-WUA nayikuthi i-WUA iphuhlisa iminqopho ebekwe ngaphasi komNqopho womThetho wesiTjhaba wamaNzi. Leminqopho ifaka izinto ezifana:
nokuvikelwa, ukusetjenziswa, ukubulungwa, ukuphathwa nokulawulwa kwemithombo yesitjhaba yamanzi nokuhlangabezana neendingo zokuphila zabantu zesizukulwana sanjesi nesizako nokuphuhlisa ukusebenzisa ngokulingana, kuhle, okudzimeleleko nokunenzuzo kwamanzi nokuthuthukisa ituthuko kezokuhlalisana nakezomnotho, kanye nokuvikela iinlwana neentjalo eziphilisana ngemanzini.
Isihlongozo sokuhloma i-WUA kufanele sikhambisane neQhinga lokuPhathwa kokuKhongozelwa kwamaNzi le-CMA.
Enye yezinto ezizakufakwa esihlongozweni sihlongozo somthethosisekelo we-WUA.
UmThetho wesiTjhaba wamaNzi ubeka iindaba okufanele zitjhejwe emthethwenisisekelo we-WUA. UmThetho (Tjhejuli 5) godu ufaka isihlongozo somthethosisekelo esingasetjenziswa njengesisekelo somtlamo womthethosisekelo.
Ngaphasi mtlamo wezinto umthethosisekelo we-WUA okufanele uzitjheje:
UMTHETHOSISEKELO WOMBUTHANO WABASEBENZISI BAMANZI
Ukukhethwa nokuvowuta kwamalunga weKomiti yokuPhatha iinkambiso zokukhethwa kwekomiti yokuphatha
Ukuqatjhwa kwabasebenzi iinkambiso zokuqatjhwa kwabasebenzi bombuthano
Ukubuthelelwa kweemali zokubolekwa iinkambiso zokutholwa kweemali zokubolekwa
Iimali ezibhadelwa ngokuboleka imali nokubuthelelwa kwazo iimbopho zeemali zamalunga ehlanganweni
Umbiko wonyaka
Ukupheliswa kombuthano
Iingezelelo:
IRHEMO LAMALUNGA ASUNGULA UMBUTHANO
IRHEMO LAMALUNGA
IHLATHULULO LEENDAWANA NOBUJAMELI EBUPHATHINI
Nanyana umtlamo womthethosisekelo we-WUA ufaka hlangana imisebenzi embalwa ye-WUA, lokhu akutjho bona i-WUA izakuba nalemisebenzi lokha nayihlonywako.
Labo abenza isibawo sokuhloma i-WUA kufanele njengehlangothi lekambiso yokuhloma bangenza isibawo ngokomthetho semisebenzi ezakudluliselwa ku-WUA. Lokhu kungenziwa ngencwadi ekhambisana nesibawo ekufanele sitjhejwe.
Umthethosisekelo owamukelwe yi-WUA unesibopho kiwo woke amalunga.
Isibawo semisebenzi ezakudluliselwa ku-WUA
Esenziwa kuNgqongqotjhe weeNdaba zamaNzi namaHlathi
UMnqophisi mazombe womNyango weeNdaba zamaNzi namaHlathi uzakunikela isekelo:
Ebantwini abafuna ukuhlahlwa ekwenzeni isihlongozo sokuhloma i-WUA ngokuya:
ngokuhlathulula indawo yokusebenza ngokubeka ubunjalo nobukhulu bemithombo yamanzi ezakulawulwa, kanye namandla nemisebenzi ezakufuna ukudluliselwa ku-WUA.
Imiphakathi enganakghono lokuhlela nokwenza amahlelo afunekako wehlangano. Khulu khulu irhelebho elinganikelwa lapho ituthuko (efana nokuhlonywa kwabalimi abasakhasako) ifuna ukuphuhliswa ngokuhlonywa kwe-WUA.
Ukutjhugululwa kwamabhodo wokusezela
Woke amabhodo wokusezela namabhodo wokulawulwa kwamanzi angaphasi komhlaba abekakhona ngaphambi kokuthoma komThetho kufanele atjhugululwe abe ma-WUA. Amanye amabhodo wamanzi ahlonywe ngokuya komThetho wamanzi wokuthoma weminqopho yokuseza ifuyo nayo izakutjhugululwa ibe ma-WUA.
Eqinisweni ukutjhugululwa kwamabhodo wokusezela kutjho bona kufanele atjhugulule indawo yawo yokusebenza nesakhiwo sawo sokuphatha bona sibe ngesijamele imihlobo yoke yendawo, ngokuya komhlobo nobulili.
ISewula Afrika inomlando wokufikelela ngokungalingani emithonjeni. Itjhuguluko lingenye yeendlela zokufikelela ukulingana. UNgqongqotjhe ukhuphe imihlahlandlela ngokubunjwa kwekomiti yobuphathi bebhodo yokuthelelela etjhugulukileko.
Ikghono le-WUA lokuzisekela ngeemali liqakathekile ebukhoneni bayo. Ukuhlonywa kwe-WUA kukghoneka kuphela nayikuthi amalunga ayakghona ukubhadela iindleko zayo zokuphatha kanye nokusebenza neendleko zokugcina imisebenzi yokusungula ekhambelana ne-WUA. I-WUA ngakho isekelwa ngeemali ezibhadelwa malunga ezibizwa ngokuthi ziimali zokusetjenziswa kwamanzi . Eminye imithombo engaba khona yesekelo leemali ifaka:
Inzuzo ebuya emisebenzini yamanzi eyenziwako,
Irhelebho lezeemali labunqopha elibuya emNyangweni weeNdaba zamaNzi namaHlathi namkha elibuya ku-CMA
Eminye imithombo ehlangabezana neemfuno zomThetho efana namahlelo werhelebho namkha irhelebho ngokusekela ngeemali.
I-WUA ingahlola ngonyaka iimali ezibhadelwa malunga nayikuthi umthethosisekelo wayo uyakuvumela lokhu. Leziimali kufanele ziquntwe ngokuya kweqhinga lokubeka amanani wokusetjenziswa kwamanzi abekwe nguNgqongqotjhe.
UNgqongqotjhe godu anganikela i-WUA irhelebho leemali ngeminqopho yokufikelela iminqopho yomThetho wesiTjhaba wamaNzi (kuye ngokuthi imithetjhwana esemthethweni ithini).
UmNyango wenze umthethomgomo wokunikela irhelebho leemali kubatheleleli abakhona nalabo abatjha beenqhema egade zidinywe amathuba ngaphambilini abamalunga we-WUA.
Ngaphambi kokunikela ngerhelebho leemali, uNgqongqotjhe kufanele atjheje okulandelako:
Isidingo sokulingana;
Isidingo sokwenzela izinto emkhanyweni;
Isidingo sokulungisa imiphumela yebandlululo eladlulako lobutjhaba nobulili;
Umnqopho werhelebho leemali;
Ubujamo beemali balowo othola irhelebho;
Isidingo sokuvikelwa kwemithombo yamanzi.
Umthethosisekelo we-WUA kufanele unikele ngokukhonjwa kweKomiti yezokuPhatha kanye noSihlalo neSekela lakaSihlalo.
ukukhandela ukumotjhwa kwamanzi abuya emithonjeni yamanzi.
ukuvikela imithombo yamanzi.
ukukhandela ukusetjenziswa kwamanzi okungasi semthethweni.
ukusuka namkha ukuhlela ukususwa kokukhandela okungasi semthethweni okubekwe endleleni yamanzi.
ukukhandela isenzo esinye nesinye esingasi semthethweni esingehlisa ikhwalithi yamanzi kweminye neminye imithombo yamanzi.
ukwelusa mazombe imithombo yamanzi.
ukwelusa ukugeleza kwendlela yamanzi ngo:
kuhlwengisa indlela yawo;
kwehlisa ingozi yomonakalo enarheni nakungaba neenkhukhula; kanye nokutjhugulula indlela yamanzi ibuyele ebujameni bangaphambili lapho beyitjhugululwe ngonobangela wemvelo.
Ukuphenyisisa nokurekhoda:
Ubunengi bamanzi emazingeni ahlukeneko endleleni yawo;
Iinkhathi lapho lokha; kanye neendawo lapho amanzi angasetjenziswa ngomunye nomunye umuntu ovunyelwe ukusebenzisa imithombo yamanzi.
Ukwakha, ukuthenga namkha ukufunyana, ukulawula, ukusebenzisa nokugcina imisebenzi yamanzi ethathwa njengefaneleko:
ekuqedeni amanzi ephasini; kanye nekunikeleni ngamanzi ukuthelelela inarha namkha eminye imnqopho.
Ukwelusa nokulawula ukusatjalaliswa kwemithombo yamanzi ngokuya kokusebenzisa okufaneleko, ngokwakha nokugcina izinto:
zokulinganisa nokuhlukanisa; namkha zokulawula ukukhanjiswa ngenye indlela ukugeleza kwamanzi.
Amandla nemisebenzi engezelelweko
I-WUA kufanele ithokozwe ngeendleko ezithole ngesibanga sokudlulisela phambili amandla nemisebenzi engezelelweko.
Khuyini ubuhle kubasebenzisi abasungula i-WUA
Kilobu bujamo amahlelo wokuthelelela kubalimi abangenisa imali namkha abasakhasako, ngokuhloma i-WUA benza kukghonakale isebenziswano ngokubambisana ezingeni lezomnotho elabelwana malunga. Ituthuko yemisebenzi ngamunye emincani ayisebenzi kuhle ngakwezeemali.
Kilobu bujamo ama-WUA ahlonyelwe ukulawula ukusebenzisela ukuzithabisa, inzuzo kukobana inhlangano yinye ithatha ukuziphendulela ekusetjenzisweni komthombo wamanzi othileko ngomnqopho wokuzithabisa. Lokhu kuvumela i-WUA ukwenza ukukhambelanisa okufaneleko nokulinganisa iinrhuluphelo zabasebenzisi abahlukeneko khona kuzakubalekelwa ukungezwani. Lokha isiqhema nasifuna ukuhloma i-WSA ngomnqopho wokusetjenziswa okuthileko kwamanzi, kufanele kokuthoma bafunisise bona ingabe i-WUA iletha ubuhle obaneleko kumalunga. Ubulunga be-WUA buyangokuzithandela, ngakho nayikuthi i-WUA ayinikeli ngenzuzo efaneleko, angeze yakghona ukugcina amalunga wayo (tjheja bona ubujamo obuthileko bungasebenza nawenza isibawo).
Itjhejuli 5
UMTHETHOSISEKELO WOMTLAMO WOMBUTHANO WOKUSETJENZISWA KWAMANZI
Itjhejuli 5 yomThetho wesiTjhaba wamaNzi ulawula ukusebenza kwe-WUA, ukufika lapho kuqunte uNgqongqotjhe.
UKUPHATHWA NOKUTLANYWA KWEENHLANGANO ZOKUSETJENZISWA KWAMANZI
Tjhejuli 4 yomThetho wesiTjhaba wamaNzi yenza iinjamiso ezizeleko zokuphathwa nokusebenza kwe-WUA.
UMTHETHO WESITJHABA WAMANZI (umThetho wenomboro 36 ka-1998).
uNgqongqotjhe ngemva kokubonisana nombuthano wabasebenzisi bamanzi angalayela bona umuntu amukelwe njengelunga lombuthano ebujameni obuhle nobulinganako.
UNgqongqotjhe angaphelisa isikhathi sokusebenza kwelunga lekomiti yezokuphatha ngokunikela i-WUA isaziso nelunga elithintekako. Ebujameni obunjalo uNgqongqotjhe godu angahlela bona isikhundla esivulekilekweso ekomitini yokuphatha sizaliswe.
Ukwemukwa ubujamo bangokomthetho kwe-WUA
UmThetho wesiTjhaba wamaNzi ubeka bona uNgqongqotjhe angamuka i-WUA ubujamo bangokomthetho ngaphasi kobujamo obuthileko:
ebujameni obubekwe mthethosisekelo wombuthano;
nayikuthi imisebenzi yombuthano, ngokuvumelana nenye ihlangano yokuphathwa kwamanzi ihlanganiswa namkha ithathwa ngileyo hlangano yokuphathwa kwamanzi;
nayikuthi kuzakurhelebheka ihlangano namkha amalunga wayo;
Nayikuthi iphenyo eendabeni namkha ebujameni beemali buveza bona ukwemukwa ubujamo bangokomthetho bufanele;
Nayikuthi uNgqongqotjhe uthethe amandla namkha umsebenzi wehlangano ngebanga lokungavumelani ngaphakathi kwekomiti yokuphatha namkha amalunga wayo
Nayikuthi ihlangano ayisasebenzi namkha ayisafikeleli imiphumela eqaliweko.
kokuveza ilwazi ngokwemukwa ubujamo okuhlongozwako ngokumema imibono ngokwemukwa okuhlongozwako ngemva kokutjheja yoke imibono efunyenweko.
Ama-CMA aphathelene nokuphathwa kwemithombo yamanzi endaweni yoke yezokuphathwa kwamanzi.
I-CMA yiBhodo yokuPhatha ejamele abadlalindima ababuya kiyo yoke indawo yokuphathwa kwamanzi.
I-CMA izakwenza iQhinga lokuKhongozelwa kwamaNzi ukutjheja iindaba zemithombo yamanzi kiyo yoke indawo yokuphathwa kwamanzi.
iQhinga lokuKhongozelwa kwamaNzi le-CMA linikela ngomhlahlandlela kuNgqongqotjhe bonyana kghani ama-WUA athileko angahlonywa nokuthi ngimiphi imisebenzi ezakuvunyelwa ukuyenza endaweni yokuphathwa kwamanzi.
Ama-WUA ngokujayelekileko anerhuluphelo yendawo yekhaya.
I-WUA ijamele irhuluphelo encani, okuvamise bona kube yikoro yabasebenzisi bamanzi abasendaweni ethileko.
Ama-WUA anikela ngesakhiwo sendawo sehlangano esingasetjenziselwa ukufezakalisa iQhinga lokuPhathwa kokuKhongozelwa kwamaNzi endaweni yekhaya.
